Za razliku od ranijih godina, EU je počela pokazivati “mišiće” prema zemljama unutar EU, zemljama obuhvaćenim procesom proširenja i trećim zemljama.
Za razliku od ranijih godina, Evropska unija počela je znatno odlučnije primjenjivati mehanizme pritiska prema državama članicama, zemljama kandidatima i trećim zemljama.
Ključni instrument postao je novi mehanizam uslovljavanja, kojim se pristup evropskim fondovima veže za poštovanje vladavine prava, demokratskih standarda i institucija.
Mađarski primjer kao signal
Najvidljiviji primjer je Mađarska, koja je ostala bez više od 20 milijardi eura iz evropskih fondova zbog sporova s Briselom oko vladavine prava.
Analitičari ocjenjuju da je upravo pogoršanje ekonomske situacije, uzrokovano tim mjerama, doprinijelo političkom porazu Viktora Orbana na izborima.
Iako su mađarske vlasti umanjivale značaj ovih poteza, tvrdeći da mogu pronaći alternativne izvore finansiranja, ishod izbora pokazuje da su mjere EU imale konkretan efekat.
Novi pristup prema regionu
Sličan model Brisel sada počinje primjenjivati i prema zemljama u procesu proširenja.
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos već je uskratila dio sredstava BiH, a upozorava da bi dodatnih 380 miliona eura moglo biti izgubljeno ukoliko se reforme ne sprovedu.
Slična upozorenja upućena su i drugim zemljama zapadnog Balkana za koje EU procjenjuje da odstupaju od evropskih vrijednosti.
Globalna Evropa i treće zemlje
Pritisak se ne odnosi samo na EU i zemlje kandidatinje.
U okviru programa Globalna Evropa, vrijednog 80 milijardi eura, uvedena je klauzula prema kojoj se finansijska podrška može suspendovati ako dođe do pogoršanja stanja demokratije, ljudskih prava ili vladavine prava u trećim zemljama.
Time EU pokušava osigurati da njeni fondovi budu usklađeni s političkim ciljevima i vrijednostima Unije.
Novi budžet donosi stroža pravila
Ova politika dodatno će biti ojačana u narednom višegodišnjem budžetu EU za period od 2028. do 2034. godine, čija se vrijednost procjenjuje na oko dvije hiljade milijardi eura.
Planirano je da se uvedu još stroži mehanizmi koji bi omogućili uskraćivanje sredstava i državama članicama koje ne poštuju osnovne principe EU.
Istovremeno, Brisel nastoji spriječiti praksu da države nadoknađuju izgubljena sredstva preusmjeravanjem novca iz drugih fondova.
Posljedice za BiH i region
Ovakav pristup znači da će zemlje zapadnog Balkana biti pod jednakim, ako ne i strožim kriterijumima od članica EU.
S obzirom na trenutni zastoj reformi u BiH, rizik od gubitka sredstava i dodatnog udaljavanja od EU postaje sve izraženiji.
Nezavisne
